Zawał serca

W Polsce każdego roku 70 tysięcy osób przechodzi zawał serca, z czego umiera 15 tysięcy!

stetoskop

Zawał serca jest ostrym stanem nagłego niedokrwienia i niedoboru tlenu, którego skutkiem jest martwica części mięśnia sercowego prowadząca do zaburzeń jego pracy, a ostatecznie do nagłego zatrzymania krążenia.

Zawał serca – przyczyny

Zawał serca jest bezpośrednim i często nieuchronnym następstwem choroby wieńcowej (niedokrwiennej) serca, za którą najczęściej odpowiada miażdżyca naczyń wieńcowych.

Blaszka miażdżycowa stopniowo odkłada się w ścianach naczyń krwionośnych, upośledzając przepływ krwi. Jeśli w jednym z naczyń wieńcowych blaszka pęknie, tworzący się w tym miejscu zakrzep może całkowicie zamknąć tętnicę, a wtedy do serca przestaje dopływać krew i w krótkim czasie dochodzi do martwicy.

Tylko u nielicznych pacjentów miażdżyca jest kwestią pewnych predyspozycji genetycznych.

Najczęściej przyczyną miażdżycy jest:

  • niezdrowa, bogata w tłuszcze zwierzęce dieta
  • nadwaga i otyłość
  • wysoki poziom cholesterolu
  • palenie tytoniu
  • brak lub niewystarczająca aktywność fizyczna
  • cukrzyca
  • nadciśnienie tętnicze
  • stres

Zawał serca – objawy

Typowym i najczęstszym objawem zawału serca jest bardzo silny ból w klatce piersiowej.

zawał serca

Ból w klatce piersiowej towarzyszący zawałowi jest:

  • rozlany, odczuwany na znacznym obszarze
  • promieniujący do lewej ręki, szyi i żuchwy oraz na plecy i brzuch
  • kłujący, rozpierający, piekący, dławiący
  • trwający ponad 20 minut
  • stale narastający, nieustępujący po odpoczynku i po nitroglicerynie

Inne objawy zawału serca to: panika, lęk przed śmiercią, duszność, tachykardia (wzrost częstości akcji serca), spadek ciśnienia tętniczego, kołatanie serca, osłabienie, mdłości, zawroty głowy, pobudzenie ruchowe, bladość, lepki zimny pot, zasinienie warg, dłoni i stóp.

Zdarza się także bezbólowy, tzw. „niemy” zawał serca (najczęściej u cukrzyków). Jest to szczególnie niebezpieczne, ponieważ brak sygnału bólowego sprawia, że pacjent nie podejmuje leczenia.

Z kolei najbardziej dramatyczna jest nagła śmierć sercowa, której nie poprzedzają żadne symptomy, a zgon bywa pierwszym i ostatnim objawem choroby.

Zawał serca – pierwsza pomoc

  • wezwanie pogotowia jeśli ból w klatce piersiowej utrzymuje się ponad 5 minut po odpoczynku lub zastosowaniu nitrogliceryny
  • ułożenie przytomnego chorego w wygodnej dla niego pozycji półsiedzącej lub bocznej ustalonej w przypadku osoby nieprzytomnej
  • udzielenie choremu wsparcia psychicznego
  • zapewnienie dostępu świeżego powietrza, poluzowanie odzieży
  • w warunkach domowych podanie doustnie aspiryny
  • kontrolowanie tętna i oddechu
  • w przypadku ustania pracy serca rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej i kontynuowanie jej do momentu przybycia pogotowia

„Złota godzina”

Im krótszy jest czas od wystąpienia pierwszych objawów do momentu dostarczenia chorego do szpitala tym większa szansa na przeżycie i mniejszy stopień uszkodzenia mięśnia sercowego!

Stan przedzawałowy

W praktyce lekarskiej rozpoznanie „stan przedzawałowy” nie istnieje. Jest to potoczne określenie dławicy piersiowej (dusznica bolesna, ból wieńcowy, angina pectoris). Najczęściej występuje podczas wysiłku, kiedy wzrasta zapotrzebowanie na tlen, a zwężone tętnice nie są w stanie doprowadzić do serca odpowiedniej ilości krwi, co powoduje zaburzenia w jego funkcjonowaniu. Objawy są bardzo podobne jak w przypadku zawału serca.

Czym różni się stan przedzawałowy od zawału serca?

  • w przypadku stanu przedzawałowego objawy ustępują zwykle po odpoczynku lub przyjęciu nitrogliceryny
  • aby zdiagnozować zawał serca musi dojść do martwicy, którą stwierdza się na podstawie obecności we krwi odpowiednich markerów, np. troponiny

Stan przedzawałowy jest sygnałem ostrzegawczym. Świadczy o rozwoju miażdżycy i przepowiada zawał serca. Właściwe rozpoznanie, skuteczne leczenie i zmiana stylu życia dają szanse na uniknięcie zawału serca.

Ból w klatce piersiowej – inne przyczyny

Bólu w klatce piersiowej nigdy nie można bagatelizować!

Nie zawsze związany jest on z zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego. Ból w klatce piersiowej występuje w przebiegu wielu różnych schorzeń, takich jak:

  • zapalenie trzustki
  • refluks
  • rozerwanie przełyku
  • zatorowość płucna
  • odma
  • zapalenie płuc, opłucnej
  • nowotwór klatki piersiowej
  • uraz mięśniowo-szkieletowy
  • półpasiec
  • stres
  • niektóre leki
  • jednorazowy zbyt duży wysiłek fizyczny

Zawał serca – leczenie

Po diagnozie zawał serca leczy się:

  • zabiegowo:
    • angioplastyka tętnic wieńcowych
    • wszczepienie bajpasów
  • farmakologicznie:
    • leki przeciwzakrzepowe np. kwas acetylosalicylowy (aspiryna), klopidogrel, heparyna
    • leki obniżające stężenie cholesterolu – statyny
    • beta-blokery oraz inhibitory konwertazy angiotensyny

Chory po przebytym zawale serca należy do grupy wysokiego ryzyka wystąpienia kolejnych incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak ponowny zawał serca, udar mózgu i zgon.

Profilaktyka wtórna – zdrowy styl życia

Odpowiednia profilaktyka jest niezmiernie ważna dla wszystkich osób z chorobami sercowo-naczyniowymi, również po zawale serca. Poza regularnym przyjmowaniem leków największe znaczenie ma wyeliminowanie czynników ryzyka, tj. zaprzestanie palenia papierosów i spożywania alkoholu, kontrola ciśnienia, normalizacja poziomu cholesterolu, a także redukcja nadwagi i systematyczna aktywność fizyczna.

biegnąca kobieta

Tlenoterapia hiperbaryczna w chorobach sercowo-naczyniowych

Liczne badania potwierdzają, że metoda ta zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia poważnych powikłań sercowo-naczyniowych, jak zawał serca, czy udar mózgu. Jest wskazana nie tylko jako profilaktyka, ale także element rehabilitacji kardiologicznej między innymi dla pacjentów, którzy po przebytym zawale serca cierpią na jego niewydolność.

Tlenoterapia hiperbaryczna:

  • poprawia mikrokrążenie poprzez stymulację angiogenezy (tworzenie naczyń) zmniejszając niedokrwienie i niedotlenienie tkanek
  • skraca czas trwania i łagodzi ból wieńcowy (dusznicę bolesną)
  • poprawia tolerancję wysiłku
  • przyspiesza dojrzewanie blizny pozawałowej
  • poprawia kurczliwość mięśnia sercowego i jego pojemność minutową
  • zmniejsza lub całkowicie usuwa arytmię
  • zmniejsza problemy neurologiczne u osób, u których w trakcie operacji na sercu wystąpił naczyniowy zator powietrzny
  • uelastycznia ściany naczyń krwionośnych i obniża ich przepuszczalność zmniejszając obrzęki i ból np. nóg
  • indukuje produkcję tzw. Białek Szoku Termicznego (HSPs) „molekularnych obrońców”, które chronią mózg i serce przed uszkodzeniem
  • normalizuje lepkość krwi zmniejszając ryzyko powstawania niebezpiecznych skrzepów
  • obniża poziom katecholamin we krwi, które są odpowiedzialne za przyspieszenie akcji serca

Tlenoterapia hiperbaryczna idealnie wpisuje się w schemat zdrowego stylu życia, który znacznie ogranicza ryzyko zawału serca i chorób układu krążenia!

Źródła:

  1. Kewal K. Jain: Textbook of Hyperbaric Medicine, 2016
  2. Harch P., Mccullough V. „The Oxygen Revolution” 2016
  3. Sieroń A. i wsp.: Zarys Medycyny Hiperbarycznej, 2006
  4. Niedolaz K., Hałas K., Kaźmierczak-Dziuk A. „Postępowanie z chorym po zawale serca” Pediatr Med Rodz 2011, 7 (3)
  5. Strzelecki Z., Szymborski J. „Zachorowalność i umieralność na choroby układu krążenia, a sytuacja demograficzna Polski”, Rządowa Rada Ludnościowa, 2015
  6. Laflamme D. „Kardiologia Kompendium”, 2016
  7. ikard.pl Narodowy Instytut Kardiologii