Cukrzyca – przyczyny, objawy i powikłania

cukrzyca, kostki cukru z miarą

Cukrzyca to choroba, o której słyszał chyba każdy. Tak duża ,,popularność’’ wynika niestety nie z dużej świadomości zdrowotnej społeczeństwa, a z tego, iż coraz więcej osób zapada na tę chorobę. W ostatnich latach odnotowano wyraźny wzrost zachorowań, przez co cukrzyca jako pierwsza choroba niezakaźna, uznana została przez Światową Organizację Zdrowia za epidemię. Według danych NFZ w Polsce około 3 mln osób choruje na cukrzycę. Wiele z nich dowiaduje się o tym, gdy choroba jest już zaawansowana.

Cukrzyca przyczyny

Insulina to hormon wytwarzany przez komórki β wysp trzustkowych. Jej rola w organizmie polega na regulowaniu poziomu cukru we krwi. U osób zdrowych, po zjedzeniu posiłku dochodzi do wzrostu poziomu cukru we krwi. Jest to bodziec dla trzustki do wydzielania insuliny, która usprawnia transport glukozy do wnętrza komórek, gdzie jest wykorzystywana jako źródło energii. Dochodzi tym samym do spadku jej poziomu we krwi. Jeżeli jednak glukoza nie może przeniknąć do komórek organizmu, jej poziom we krwi niebezpiecznie rośnie, co niesie za sobą bardzo poważne konsekwencje zdrowotne. Tak się dzieje u osób chorujących na cukrzycę.

Około 10%-20% chorych na cukrzycę stanowią osoby, u których w skutek procesu autoimmunologicznego, dochodzi do niszczenia komórek β trzustki przez własny układ immunologiczny. Prowadzi to do tego, że trzustka nie produkuje insuliny lub wytwarza jej zbyt mało do utrzymania prawidłowego poziomu glukozy we krwi. Mówimy wtedy o cukrzycy typu I, insulinozależnej, gdyż jedyną formą leczenia jest przyjmowanie insuliny w formie iniekcji.

U pozostałych chorych dochodzi do zaburzenia działania tego hormonu, przez co organizm nie jest w stanie skutecznie go wykorzystać. Komórki nie reagują na insulinę tak jak powinny, dochodzi do narastania insulinooporności. Początkowo trzustka produkuje coraz więcej insuliny kompensując spadek wrażliwości komórek na ten hormon. Niestety z czasem dochodzi do wyczerpania i obumierania komórek β trzustki. Mechanizm kompensacji zawodzi i dochodzi do wzrostu poziomu glukozy we krwi. Mówimy wtedy o cukrzycy typu II, insulinoniezależnej. Jest to choroba postępująca a sposób jej leczenia zależy od stopnia zaawansowania. Początkowo jest to zmiana stylu życia, jak odpowiednia dieta i wprowadzenie aktywności fizycznej w połączeniu z lekami obniżającymi poziom glukozy we krwi. Później dochodzą leki stymulujące wyrzut insuliny, a w późniejszych fazach leczenia często również okazuje się konieczne przyjmowanie insuliny.

badanie poziomu cukru we krwi - cukrzyca

Cukrzyca – czynniki ryzyka

Dokładne przyczyny cukrzycy typu I nie zostały do końca poznane, ale istnieją pewne czynniki pobudzające układ immunologiczny do niszczenia komórek β trzustki, takie jak: czynniki genetyczne (przy czym dziedziczymy predyspozycje do powstawania choroby a nie samą chorobę) oraz środowiskowe (m.in. wirusy różyczki, świnki, cytomegalii, wczesne karmienie mlekiem krowim). W przypadku cukrzycy typu II dziedziczenie odgrywa dużą rolę. Ogromne znaczenie ma także styl życia, przede wszystkim otyłość i mała aktywność fizyczna.

Otyłość, zwłaszcza brzuszna, jest ślinie związana z insulinoopornością, co więcej, mężczyźni są mniej wrażliwi na insulinę, przez co zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej stwarza u nich większe ryzyko zachorowania niż u kobiet. Natomiast mała aktywność fizyczna nie tylko sprzyja otyłości, ale także hamuje utlenianie glukozy i ogranicza jej transport.

kostki cukru

Istnieją także inne typy cukrzyc o zróżnicowanej etiologii (około 2-3% wszystkich przypadków), określane jako cukrzyca typu III, wtórna. W tym przypadku zmniejszenie wydzielania insuliny czy zmniejszenie wrażliwości tkanek na insulinę jest wynikiem innych stanów chorobowych występujących u pacjenta, jak różne choroby endokrynologiczne, nowotworowe, metaboliczne, nawet zabiegi operacyjne, czy niektóre leki. Jeszcze innym typem cukrzycy jest cukrzyca ciążowa, która określana jest jako zaburzenie tolerancji węglowodanów, powodujące wzrost stężenia glukozy we krwi, rozpoznane po raz pierwszy w ciąży. Typowa cukrzyca ciążowa mija wraz z ciążą.

Cukrzyca objawy

W zależności od typu cukrzycy objawy mogą być nieco inne, jednakże do najczęstszych zaliczamy:

  • Częste uczucie pragnienia i suchość w ustach.
  • Częste oddawanie moczu.
  • Spadek masy ciała.
  • Osłabienie, senność, ciągłe uczucie zmęczenia, brak energii, rozdrażnienie.
  • Trudności z koncentracją.
  • Suchość skóry.
  • Stany zapalne pochwy, a u mężczyzn problemy z erekcją.
  • Trudno gojące się rany.
  • Nieostre widzenie.

Cukrzyca powikłania

Cukrzycę można wykryć wykonując rutynowe badanie krwi z oznaczeniem stężenia glukozy. Bardzo ważne jest, aby robić to regularnie, gdyż choroba ta potrafi latami wyniszczać organizm bezobjawowo. Długo utrzymujący się podwyższony poziom cukru we krwi prowadzi do wielu groźnych powikłań cukrzycy. Wynikają one głównie z tego, że długotrwała hiperglikemia prowadzi do uszkodzeń naczyń krwionośnych i ogranicza dopływ krwi do organów prowadząc do ich trwałego uszkodzenia.

Do powikłań cukrzycy dochodzi w zasadzie w obrębie każdego układu, a najpoważniejsze to:

  • Kardiologiczne: choroba wieńcowa, zawał serca, zapalenie mięśnia sercowego, udar mózgu.
  • Nerkowe: uszkodzenie kłębuszków nerkowych, a w konsekwencji zaburzenie czynności nerek.
  • W obrębie układu nerwowego: uszkodzenie nerwów czuciowych, ruchowych, autonomicznych.
  • Okulistyczne: retinopatia cukrzycowa, zaćma, zaburzenia, osłabienie a nawet nieodwracalna utrata wzroku.
  • Amputacje: zaburzenie ukrwienia i unerwienia jest przyczyną rozwoju zespołu stopy cukrzycowej. Zmniejszone czucie oraz reakcja na ból stwarzają ryzyko, że skaleczenia nie powodując dolegliwości szybko mogą rozwinąć się do poważnego zakażenia, co w połączeniu z utrudnionym procesem gojenia u osób z cukrzycą prowadzi do owrzodzeń, martwicy a w konsekwencji nawet amputacji.
  • W obrębie układu immunologicznego: osłabienie odporności, co przekłada się na częste infekcje, częste zakażenia grzybicze.
  • Stomatologiczne: stany zapalne dziąseł, przyzębia, paradontoza, rozwój próchnicy.
  • Intymne: u mężczyzn zaburzenie erekcji, u kobiet infekcje intymne, głównie grzybica pochwy.

Stan przedcukrzycowy

Regularne badanie poziomu glukozy we krwi jest bardzo istotne, gdyż wystąpienie pełnoobjawowej cukrzycy zwykle poprzedzone jest stanem przedcukrzycowym. Jest to alarm dla organizmu. Jeżeli odpowiednio wcześnie zaczniemy działać możemy znacznie opóźnić, a nawet zapobiec rozwojowi cukrzycy. Ważna jest zmiana diety i wprowadzenie aktywności fizycznej.

Obecnie lekarze szybko decydują się także na wprowadzenie leczenia farmakologicznego. Zwykle pierwszym lekiem jest metformina, która między innymi, zmniejsza insulinooporność. Takie działania mają na celu nie dopuścić do przegapienia momentu rozwoju choroby i groźnych powikłań cykrzycy. Odpowiednio szybkie wykrycie stanu przedcukrzycowego ma znaczenie nie tylko zdrowotne, lecz także ekonomiczne, gdyż leczenie powikłań cukrzycy generuje bardzo wysokie koszty dla budżetu państwa.

Tlenoterapia hiperbaryczna a cukrzyca

Dieta, aktywność fizyczna, regularne badania… czy można zrobić coś jeszcze? Wsparciem nie tylko w leceniu powikłań cukrzycy, ale także w jej zapobieganiu okazała się tlenoterapia hiperbaryczna. Tlen nie działa wybiórczo a kompleksowo, stąd działanie HBO na organizm jest także wielokierunkowe.

  1. Zwiększenie insulinowrażliwości: badania naukowe potwierdzają wpływ tlenoterapii hiperbarycznej na wzrost insulinowrażliwości i tym samym spadek poziomu glukozy we krwi (Wilkinson i in. 2015; Diving Hyperb Med. 2015 Mar; 45(1):30-6).
  2. Leczenie neuropatii cukrzycowej: dzięki podwyższonemu ciśnieniu tlen dociera głębiej i umożliwia odbudowę połączeń neuronalnych oraz pobudza uśpione komórki nerwowe. Przekłada się to na, potwierdzony badaniami, wpływ HBO na zmniejszenie, a nawet całkowite ustąpienie objawów neuropatii jak: czucie opaczne, nieprzyjemne mrowienie, drętwienie, pieczenie, bóle i skurcze w nogach i ramionach (Viera i in.1999; Rev Neurol. 1999 Maj 1-15; 28(9): 868-72).
  3. Leczenie nefropatii cukrzycowej: wysoki poziom cukru we krwi prowadzi do uszkodzenia kłębuszków nerkowych. Tlenoterapia hiperbaryczna dzięki dotlenieniu zniszczonych tkanek poprawia ich funkcjonowanie, a co istotniejsze, dzięki wzrostowi ilości komórek macierzystych pobudza procesy naprawy i regeneracji (Shay Efrati 2017; ClinicalTrials.gov U.S. National Library of Medicine).
  4. Leczenie miażdżycy tętnic i choroby niedokrwiennej serca: HBO uelastycznia naczynia, zmniejsza ryzyko zakrzepów i usprawnia transport krwi w całym organizmie. Pobudza także angiogenezę oraz poprawia przepływ krwi w mięśniu sercowym (Karadurmus i in. 2010; Endokrynol Pol. 2010; 61(3): 275-9; ).
  5. Leczenie zespołu stopy cukrzycowej: tlenoterapia hiperbaryczna jest tutaj świetnym uzupełnieniem, nie tylko ze względu na zmniejszenie przewlekłego niedokrwienia i niedotlenienia, lecz także z uwagi na swoje działanie bakteriobójcze i bakteriostatyczne, co dodatkowo zwiększa działanie antybiotyków. W rezultacie w wielu przypadkach udaje się znacznie ograniczyć obszar amputacji, a nawet jej uniknąć (Irawan i in. 2018; The Scientific World Journal 2018).

Cukrzyca znacząco wpływa także na samopoczucie pacjentów. Jest to choroba, która wymaga nie tylko zmiany trybu życia i diety, lecz także kontrolowania poziomu glukozy we krwi, regularnego stosowania leków a w późniejszym etapie także odpowiedniego dawkowania insuliny.

Tlenoterapia hiperbaryczna poprzez wzrost produkcji serotoniny ma działanie antydepresyjne i znacząco wpływa na poprawę samopoczucia, co jest niezwykle istotne w walce z chorobami przewlekłymi.

Źródła:

Cukrzyca. Ukryta pandemia 2014. Polska Federacja Edukacji w Diabetologii, źródło: http://www.pfed.org.pl/aktualno347ci/cukrzyca-ukryta-pandemia-2014

Drągowski P., Czyżewska U., Cekała E., Lange P., Zadykowicz R., Sójka A., Brzezińska J. Cukrzyca jako problem społeczny i ekonomiczny. Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu 2014; 2(39):163-6.

Główny Inspektor Sanitarny, źródło: www.who.um.org.pl

Efrati S. Hyperbaric Oxygen Therapy for Renal Regeneration in Diabetic Nephropathy. ClinicalTrials.gov U.S. National Library of Medicine 2017.

Irawan H., Semadi N., Widiana G. A Pilot Study of Short-Duration Hyperbaric Oxygen Therapy to Improve HbA1c, Leukocyte, and Serum Creatinine in Patients With Diabetic Foot Ulcer Wagner 3-4. Clinical Study; Open Access Volume 2018, Article ID 6425857; https://doi.org/10.1155/2018/6425857

Karadurmus, N, Sahin, M, Tasci, C, Naharci, I, Ozturk, C, Ilbasmis, S, Dulkadir, Z, Sen, A, Saglam, K. Potential benefits of hyperbaric oxygen therapy on atherosclerosis and glycaemic control in patients with diabetic foot. Endokrynol Pol. 2010;61(3):275–279.

Łakomy W. Historia Cukrzycy w pigułce – Światowy Dzień Cukrzycy 2019, źródło: https://diabdis.com/blog/historia-cukrzycy/

Łatka U., Kuliński W., Knefel G., Sieroń A. Aktualny stan medycyny hiperbarycznej w Polsce. Balneologia Polska 2009; 7-17, źródło: https://www.creator.wroc.pl/media/uploads/2015/07/14_Aktualny-stan-medycyny-hiperbarycznej-w-Polsce.pdf

NFZ o zdrowiu. Cukrzyca. źródło: https://zdrowedane.nfz.gov.pl/pluginfile.php/205/mod_resource/content/4/nfz_o_zdrowiu_cukrzyca.pdf

Viera C., Galvez C., Carrasco B., Santos C., Castellanos R. A study of peripheral neural conduction, motor and sensory, in diabetic patients treated with hyperbaric oxygenation. Rev Neurol 1999; Maj 1-15; 28(9): 868-72

Wilkinson D., Nolting M., Mahadi M., Chapman I., Heilbronn L. Hyperbaric Oxygen Therapy Increases Insulin Sensitivity in Overweight Men With and Without Type 2 Diabetes. Diving Hyperb Med. 2015 Mar; 45(1):30-6.